TH28TH25

De aarde draait om haar as. Daardoor is het afwisselend licht en donker. Die afwisseling van licht en donker geeft de indeling van de tijd in dagen.
De schaduw van een voorwerp verandert daardoor voortdurend van richting. Als de schaduw naar het noorden wijst (in het zuidelijk halfrond naar het zuiden) is het precies middag. De zon staat dan in het zuiden (in het zuidelijk halfrond in het noorden), precies boven de meridiaan. Het is 12 uur in lokale zonnetijd. Van daaruit kan men een verdeling maken en uurlijnen aanbrengen waarop de schaduw het uur aanduidt.
Typen zonnewijzers:



De zon staat, afhankelijk van de seizoenen, hoger of lager. Schaduwen zijn daardoor korter of langer. Hiervan kan men gebruikmaken om op een zonnewijzer de datum aan te duiden. Op de hierbij afgebeelde zonnewijzer, staan de uurlijnen op het embleem van de serviceclub Marnixring. Op 11 juli, de Vlaamse feestdag, schuift de schaduw van een bolletje van 's morgens tot 's avonds over een gebogen lijn.
Een heel bijzonder soort zonnewijzer is de analemmatische zonnewijzer. De uurpunten staan op een ellipsvormige omtrek waarvan de vorm afhankelijk is van de breedtegraad. Als je er in gaat staan, ter hoogte van de datum op een soort kalender, dan wijst je eigen schaduw het uur aan.
De analemmatische zonnewijzer wordt ook zonnewijzer van Brou geheten naar de Franse plaats nabij Bourg en Bresse waar de oudste van dit soort zonnewijzers zich bevindt.
Een middagzonnewijzer wijst het uur maar op één uur aan, het middaguur. De uurlijn is de meridiaanlijn, meestal uitgevoerd als een strip op een plein of op de vloer in een kerk. Het zonlicht door een opening in een glasraam of de schaduw van een zuil of van een bol op een gebouw vallen op het middaguur, 12 uur zonnetijd, precies op de meridiaanlijn. De zon staat dan immers in het zuiden. Wie op het middaguur naar het noorden over een meridiaanlijn loopt, loopt zijn schaduw achterna.
Een zonnewijzer kan Babylonische uren aanduiden, dit is het aantal uren dat verstreken is sinds zonsopgang, of hij duidt Italiaanse uren aan, het aantal uren dat verstreken is sinds zonsondergang. Dit laatste aantal uren afgetrokken van 24, de co-Italiaanse uren, zijn het aantal uren dat nog rest tot zonsondergang. Dit soort tijdmeting was in voege toen men in vorige eeuwen werkte van zonsopgang tot zonsondergang.
Er worden nog steeds nieuwe uitvoeringen voor zonnewijzers uitgevonden. Zo staat er sinds 2000 in het Zonnewijzerpark in Genk een digitale zonnewijzer. Er komen geen elektronica of bewegende delen aan te pas. Wel een vernuftige combinatie van parallelle platen. Daarin zijn spleten die het zonlicht zo doorlaten dat cijfers de tijd aangeven in dezelfde vorm als een digitaal uurwerk.

Op zonnewijzers staan vaak opschriften of zonnewijzerspreuken. Zo lezen voorbijgangers op een zonnewijzer niet alleen het uur en soms de datum af maar krijgen ook boodschappen en vermaningen mee die hen doen nadenken over het gebruik van de tijd, het leven en de dood. Ook lofbetuigingen aan God, patriotische en politieke leuzen komen voor. Enkele voorbeelden: "Maak voort, want het is later dan je denkt", "Reiziger gegroet, let op de tijd", "Het kan niet altijd lente zijn" of "Haast u langzaam" (van het Grieks "σπευδετε βραδεωσ" [speudete bradeoos]). Dikwijls staan de spreuken er in het Latijn op zoals "Carpe diem" (Pluk de dag) en "Tempus fugit" (De tijd vliedt).
Op de zonnewijzer bovenaan deze pagina staat: "Il est toujours l'heure de ne rien faire", vrij vertaald: Er is altijd wel tijd te vinden om niets te doen. En op de horizontale zonnewijzer eronder afgebeeld staat het doordenkertje: "Schaduw van de tijd".
Sommige mededelingen hebben direct te maken met de zonnewijzer zelf, zoals: "Door de zon kan ik de tijd aanwijzen", "Zonder zon ben ik stil" of "De wolken en de nacht zijn mijn vijanden". En ook hier weer in het Latijn zoals: "Horas non numero nisi serenas" ("Ik tel slechts de zonnige uren").


Er zijn vele verschillende zonnewijzers verkrijgbaar. U vind ze allemaal hier.

plants